दाङ, १९ भदौ । 

ललितजङ्ग शाह व्यापारी हुन् । उनलाई दाङवासीहरु गाईका डाक्टर पनि भन्छन् । गाई नेपालको राष्ट्रिय जनावर हो । उनले बाटोघाटोमा बिरामी गाई देखे भने पहिले घरेलु उपचार गर्छन्, निको भएन भने पशुचिकित्सकलाई बोलाएर उपचार गर्छन् ।  निको भएपछि गाईपालक किसानलाई जिम्मा लगाउनु हुन्छ । बिरामी गाईलाई उपचार गरी निको पार्ने काम गरेकाले नै होला सायद उनलाई स्थानीयले गाईका डाक्टर भनेका ।

तुलसीपुर उपमहानगरपालिका–५ निवासी हुन् ललितजङ्ग शाह । उहाँ नौ वर्षदेखि बिरामी गाईको उपचारमा सक्रिय छन् । गाई घरपालुवा गुनिलो जनावर हो । आजकाल गाईले दूध दिन छोडेपछि सडकमा छाडा छोड्ने गरिएको छ । हो, तिनै सडकमा छोडिएका बिरामी गाईको उपचारमा उनी सक्रिय छन् । खुला सडकमा  घाइते भएका गाईलाई उपचार गर्ने उनको पहिलो काम हो । 

घाइते गाईलाई सुरक्षित स्थानमा राख्ने, सफा पानी दिने, घाउ सफा गरिदिने, घाँस, पराल दिने, बिरामी गाईलाई मलम लगाइदिने, कपडाले बेरिदिने कामदेखेर म साह्रै प्रभावित छु भन्छन, स्थानीय चक्रकाजी श्रेष्ठ ।   

नेपालका सहरी तथा ग्रामीण क्षेत्रमा छाडा चौपाय (विशेषगरी गाईगोरु छोड्ने चलन एउटा ठूलो सामाजिक समस्याका रुपमा देखापरेको छ । गाई लैनो हुदाँको अवस्थामा दूध खाने र थाकेपछि छाडा छोडिदिने प्रवृत्तिले सडकमा गाई बिरामी हुने गरेका हुन् । गाईपालक किसानका लागि थारो गाई घाँडो बन्ने गरेको छ । गाई जानजान मार्न पाइँदैन, कानुन लाग्छ । ठाउँठाउँमा गौशाला सञ्चालनमा छन् । बूढा तथा थारो गाईपालन गर्न ।  

छाडा छोडिएका घाइते तथा रोगी गाईले सडकमा फोहर खानेकुरा खान्छन्, प्लाष्टिक तथा प्लाष्टिकजन्य खानाबाट बिरामी भएका गाईको उपचारमा संलग्न शाहको रचनात्मक कामबाट दाङवासी प्रेरित छन् भन्छन, स्थानीय हरेराम चौधरी ।  

नौ वर्षअघि शाहले तुलसीपुरको राप्ती सडकमा खानेकुरा खान नपाएको गाई र त्यसको बाच्छालाई घरमा ल्याउनुभयो र उपचार गरे । तीन/चार महिनासम्म उपचार र रेखदेख गरेपछि गाई तन्दुरुस्त भयो, अनि गाईपालन गर्ने व्यक्तिलाई दिए । 

गएको वर्ष साउनमा उनले दाङको बिजौरीबाट ठूलो चोट लागेर मरणासन्न अवस्थामा पुगेको एउटा गाईको बाच्छो उद्धार गरे । तीन महिनासम्म लगातार उपचार गरेर निको बनाएपछि उनले फूलबारीमा रहेको पशुपति गौशालालाई त्यो बाच्छो हस्तान्तरण गरे ।

चालु वर्षको वैशाखमा पूर्व–पश्चिम राजमार्गअन्तर्गत बाँके राष्ट्रिय निकुन्ज क्षेत्रमा गम्भीर घाइते गाईलाई उद्धार गरेर ल्याए । उनले १३ दिनसम्म रातदिन बचाउने अथक प्रयास गरे पनि अन्ततः उक्त गाईलाई बचाउन सकेनन । गाई बचाउन नसकेकामा उनलाई खेद छ । 

केही दिनअघि मात्रै तुलसीपुरको लक्ष्मीनारायण मन्दिर नजिकै एउटा गाई मरणासन्न अवस्थामा लडिरहेको खबर पाएपछि त्यहाँ पुगे । त्यहाँ पुग्दा गाईको शरीरमा ठूलो घाउ थियो । ललितले तत्कालै उद्धार सामग्रीसहित गाईलाई आफ्‌नो घरमा ल्याए । सुरुका दुई/तीन दिन गाईले केही खानसक्ने अवस्था थिएन । पशु चिकित्सकलाई घरमै बोलाएर उहाँले एन्टिबायोटिक र नसाको उपचार गराउनुभयो । पाँच हप्तापछि गाई निको भयो । उनी खुशीले दङ्ग परे ।  

ललितले विगत नौ वर्षदेखि यसरी नै बेवारिसे अवस्थाका घाइते गाईहरुको उद्धार गरेर उपचार गर्दैै आएका छन् । उनले मानिसलाई जस्तै जनावरलाई पनि दुखाई हुने भन्दै यसरी बेवारिसे र घाइते अवस्थाका गाईलाई उद्धार गरेर उपचार गर्ने गरेको बताए ।

“पशुलाई पनि दुःख, त्यसमा पनि गाई राष्ट्रिय जनावर हो”, उनले भने, “यसलाई हामीले संरक्षण गर्नुपर्छ ।” उहाँले उद्धार गरेका पशुलाई आफ्‌नै घरमा ल्याएर औषधि उपचार गर्ने, खुवाउने र निको नभएसम्म आफैँसँग राख्ने गर्दै आउनुभएको छ ।”

गाईको उपचार खर्चिलो छ । ललितले आजसम्म लाखौँ रुपैयाँ खर्च भइसकेको बताउँछन । “पेट फुटेर गम्भीर घाइते भएको गाईको ‘अप्रेशन’ गर्दा मेरो रु ५५ हजार खर्च भएको थियो”, उनले भने, “दैनिक रूपमा खुवाउनुपर्ने महँगो दाना, पराल र औषधिमा पनि त्यत्तिकै खर्च हुन्छ ।”

त्यतिमात्रै होइन, कतिपय अवस्थामा उहाँ गाईका लागि घाँस काट्छन् । कहिलेकाहीँ उनका सहयोगीले घाँस उपहार दिने गर्छन् । “गाई बोल्न मात्र सक्दैनन्‌्, धेरै कुरा बुझ्‌छन्‌”, उनले भने,“ मैले अलिकति आवाज मात्र दिएँ भने यिनीहरू टाउको उठाएर मलाई हेरिहाल्छन् ।” गाई गुनिलो जनावर हो । स्थानीय जातका गाईको दूध अति पोषिलो हुन्छ । उनी भन्छन, “केटाकेटी र बूढाबूढीका लागि स्थानीय जातका गाईको दूध अमृत बराबर हुन्छ ।”