बाँके ,३ कार्तिक ।
दशैँ भन्नासाथ रातो टीका, जमरा, पारिवारिक भेटघाट र रमाइलोको सम्झना आउँछ। तर, बाँके र बर्दियाका थारू बस्तीमा भने दशैँको रौनक परम्परागत गीत र नाचसँग पनि जोडिएको छ। दशैँ नजिकिएसँगै थारू गाउँबस्तीमा सखिया र हुर्दङ्गवा नाचको चहलपहल बढेको छ। परम्परागत गीतको तालमा सामूहिक रूपमा नाचगान गर्दा गाउँबस्ती गुञ्जायमान बनेका छन् भने चाडपर्वको माहोलसमेत तातेको छ।

धान रोपाइँपछि गरिने खडेरी पूजालगायत धार्मिक अनुष्ठानसँगै सुरु हुने यी नाच दशैँका बेला विशेष रूपमा प्रस्तुत गरिन्छन्। देवी दुर्गाको स्तुतिगान, धार्मिक आस्था र सामूहिक मनोरञ्जनसँग जोडिएका सखिया र हुर्दङ्गवा नाच थारू समुदायको मौलिक सांस्कृतिक पहिचानका रूपमा रहँदै आएका छन्। यी नाच तिहारसम्म पनि निरन्तर चल्ने परम्परा रहेको छ।

बर्दियाको गुलरिया नगरपालिका–१२ भैँसाहीका मूल बडघर बनवारी थारूका अनुसार सखिया नाच थारू समुदायको धार्मिक तथा सांस्कृतिक जीवनसँग गहिरो रूपमा जोडिएको छ। दशैँका बेला गीत गाएर देवी दुर्गाको स्तुतिगान गर्ने र सामूहिक रूपमा नाचगान गर्ने परम्पराले गाउँमा छुट्टै उत्साह थप्ने गरेको छ। पुस्तौँदेखि चल्दै आएको यो परम्पराले समुदायका सदस्यलाई एकै ठाउँमा भेला गराउने र आपसी सम्बन्धलाई थप बलियो बनाउने काम गरेको छ।

दशैँको अवसरमा स्वदेश तथा विदेशमा रहेका युवा युवतीसमेत घर फर्किने भएकाले गाउँबस्तीमा चहलपहल थप बढेको छ। घर फर्किएका युवा पुस्ता पनि परम्परागत नाचगानमा सहभागी हुँदा गाउँमा उत्सवको माहोल बनेको छ। सखिया नाचमा गीत र तालसँगै सामूहिक रूपमा नाच्ने गरिन्छ भने हुर्दङ्गवा नाचमा उफ्रेर नाच्ने विशेष शैली देख्न पाइन्छ।

थारू समुदायका अगुवा पतिराम थारू र लक्षिराम थारूका अनुसार यस्ता परम्परागत नाचले समुदायलाई एकताबद्ध बनाउनुका साथै आफ्नो संस्कृति र पहिचानप्रति अपनत्व बढाउने काम गर्छन्। विशेषगरी चाडपर्वका बेला युवा पुस्ताको सहभागिताले परम्परालाई निरन्तरता दिन सहयोग पुग्ने उनीहरूको भनाइ छ।

सखिया नाच विशेषगरी थारू समुदायमा प्रचलित छ भने हुर्दङ्गवा नाचमा पनि विभिन्न समुदायका मानिस सहभागी हुने गरेका छन्। सामूहिक रूपमा उफ्रेर नाच्ने यसको शैलीले दर्शकलाई आकर्षित गर्नुका साथै गाउँमा उत्साह र उमङ्ग थप्ने गरेको छ।

दशैँका बेला बर्दियाका विभिन्न थारू बस्तीमा धार्मिक विधि, धामीझाँक्रीसम्बन्धी परम्परा र सामूहिक नाचगानसमेत देख्न पाइन्छ। दैनिक जीवनका दुःख, पीडा र व्यस्तता बिर्सेर एकै ठाउँमा भेला भई रमाउने अवसरका रूपमा पनि यी नाच स्थापित भएका छन्। गीत, सङ्गीत र नृत्यमार्फत खुसी साटासाट गर्दा समुदायमा आपसी सद्भाव र सामाजिक एकता बलियो बन्ने गरेको छ।

आधुनिक मनोरञ्जनका माध्यम विस्तार हुँदै गए पनि बाँके र बर्दियाका थारू बस्तीमा परम्परागत नाचगानप्रतिको आकर्षण कायमै छ। दशैँका बेला गाउँघरमा हुने यस्ता सांस्कृतिक गतिविधिले चाडपर्वलाई थप जीवन्त बनाउनुका साथै थारू समुदायको मौलिक पहिचानलाई उजागर गरिरहेका छन्।

तर, बदलिँदो जीवनशैली र नयाँ पुस्ताको रुचिमा आएको परिवर्तनसँगै मौलिक संस्कृति संरक्षणमा सबैको चासो र सक्रियता आवश्यक देखिएको छ। स्थानीय अगुवा, बडघर, अभिभावक र युवा पुस्ताले यस्ता परम्परालाई निरन्तरता दिन सके मात्रै पुस्तौँदेखि हस्तान्तरण हुँदै आएको सांस्कृतिक सम्पदा सुरक्षित रहन सक्छ।

बाँके र बर्दियाका थारू बस्तीमा दशैँ केवल टीका, जमरा र पारिवारिक भेटघाटमा सीमित छैन। सखिया र हुर्दङ्गवा नाचसँगै गुञ्जिने गाउँबस्तीले थारू समुदायको धार्मिक आस्था, सांस्कृतिक वैभव र सामाजिक एकताको जीवन्त चित्र प्रस्तुत गरिरहेका छन्। यी मौलिक परम्परालाई चाडपर्वमा मात्र सीमित नराखी नयाँ पुस्तामा हस्तान्तरण गर्न सके थारू समुदायको सांस्कृतिक पहिचान भावी पुस्तासम्म सुरक्षित राख्न सकिनेछ।