तोरण अधिकारी
नेपाली राजनीतिको पछिल्लो कालखण्डमा देखिएको राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) को उदय केवल एउटा राजनीतिक दलको जन्म मात्र होइन, बरु दशकौँदेखि गुम्सिएको जनआक्रोश र परिवर्तनको तीव्र चाहनाको सामूहिक विस्फोट हो। १८२ सांसदहरूको उपस्थितिसहितको वर्तमान संसदमा यस दलले ओगटेको स्थानले एउटा कुरा स्पष्ट पारेको छ—नेपाली समाज अब परम्परागत दलहरूको सिन्डिकेट र नीतिगत भ्रष्टाचारको दास भएर बस्न तयार छैन।
तर, यो नयाँ शक्तिले ल्याएको “विकल्प” को नाराभित्र कति सत्यता छ र कति लोकप्रियतावादको जलप छ भन्ने कुराको निर्मम समीक्षा आजको राष्ट्रिय आवश्यकता हो। विशेष गरी सहरी मध्यमवर्ग र प्रविधिमा पहुँच भएका युवाहरूको भावनालाई केन्द्रित गरेर उदाएको यो शक्तिले आफ्ना आन्तरिक कमजोरीहरूलाई सुधार्नुको साटो त्यसैलाई शक्तिका रूपमा प्रस्तुत गर्न खोज्नुले भविष्यमा ठूलो लोकतान्त्रिक दुर्घटना निम्त्याउन सक्छ।
धेरै युवा सांसदहरूको उपस्थिति र प्रविधिमा उनीहरूको दक्षता सकारात्मक पक्ष भए पनि राज्य सञ्चालनका लागि केवल ग्याजेट र ग्ल्यामर पर्याप्त हुँदैन। त्यसका लागि गहिरो राजनीतिक दर्शन, नैतिकता र धरातलीय बुझाइ आवश्यक हुन्छ।
रास्वपाको संसद् यात्रामा एउटा ऐतिहासिक र सराहनीय पक्ष भनेको दृष्टि सम्बन्धी अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूमध्येबाट रमेश प्रसाईँलाई समेट्नु हो। यो कदम केवल रास्वपाका लागि मात्र होइन, समग्र नेपाली राजनीतिकै लागि उदाहरणीय र गौरवपूर्ण हो। रमेश प्रसाईँ जस्ता प्रखर वक्ता र बौद्धिक व्यक्तित्व संसद्मा पुग्नुले अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूको मात्र नभई समग्र अपाङ्गता क्षेत्रकै लागि नयाँ आशा र ऊर्जा सञ्चार गरेको छ।
अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरू केवल दया र सहानुभूतिको पात्र हुन् भन्ने पुरातन सोचलाई चुनौती दिँदै उनीहरू पनि नीति निर्माणको उच्च तहमा पुग्न सक्षम छन् भन्ने सन्देश यसले दिएको छ। यसका लागि रास्वपाको जति प्रशंसा गरे पनि कमै हुन्छ।
यद्यपि, यो सकारात्मक पाटोसँगै पार्टीका अन्य संरचनागत र नैतिक प्रश्नहरू भने अनुत्तरित नै छन्। कुनै पनि राजनीतिक दल केवल केही राम्रो कामले मात्र पूर्ण हुँदैन; समग्र चरित्र र प्रवृत्तिले नै उसको भविष्य निर्धारण गर्छ।
पार्टी नेतृत्वको पछिल्लो प्रस्तुति हेर्दा परिपक्व देखिने प्रयास भए पनि विगतका कार्यशैली र लागेका आरोपहरूले अझै प्रश्न खडा गरिरहेका छन्। आवेग त्यागेको प्रस्तुति देखिए पनि त्यो केवल राजनीतिक रणनीति मात्र हो कि वास्तविक रूपान्तरण हो भन्ने प्रश्न जीवितै छ।
विशेष गरी रास्वपाभित्र देखिएको “ग्यालेक्सी ग्याङ” को प्रभावले नातावादको विरोध गर्ने पार्टी आफैं साथीवादतर्फ उन्मुख भएको संकेत गर्छ। एउटै व्यावसायिक सर्कलका व्यक्तिहरूलाई अवसर दिइनुले आन्तरिक लोकतन्त्रमाथि प्रश्न उठाएको छ।
त्यस्तै, बौद्धिक व्यक्तित्वहरू—डा. स्वर्णिम वाग्ले, सुशान्त वैद्य, सागर ढकाल—जस्ता पात्रहरू सक्षम देखिए पनि उनीहरूको ज्ञान नेपालको धरातलीय यथार्थसँग कति मेल खान्छ भन्ने विचारणीय छ। विदेशी विश्वविद्यालयका प्रमाणपत्रले मात्र जनजीवन परिवर्तन हुँदैन; जनताको वास्तविक समस्यासँग जोडिनु आवश्यक हुन्छ।
अझ गम्भीर कुरा, उच्च शिक्षा हासिल गरेका व्यक्तिहरू हुँदाहुँदै पनि विवादित पृष्ठभूमिका व्यक्तिहरूलाई समान स्थान दिइनुले पार्टीको मापदण्डमाथि प्रश्न उठाएको छ।
व्यापारी र स्वार्थ समूहको बढ्दो प्रभावले पनि पार्टी पुरानै दलहरूको बाटोमा जाने संकेत देखिन्छ। जब व्यापार र राजनीति मिसिन्छ, तब सार्वजनिक हितभन्दा निजी नाफा हावी हुने खतरा बढ्छ।
विवादित पात्रहरूको समावेशले “नो नट अगेन” भन्ने नारालाई नै कमजोर बनाएको छ। आपराधिक पृष्ठभूमिका व्यक्तिहरूलाई सांसद बनाइनु गम्भीर नैतिक प्रश्न हो।
त्यस्तै, अन्य दलबाट आएका सांसदहरूको ठूलो संख्या हुनु पनि रास्वपा पूर्ण रूपमा नयाँ नभई पुरानै प्रवृत्तिको मिश्रण भएको संकेत हो।
लोकप्रियतावादको सहारामा भावनात्मक राजनीति गर्ने प्रवृत्ति पनि देखिन्छ। सहिद परिवार वा पीडितलाई समेट्नु राम्रो भए पनि त्यसको उद्देश्य वास्तविक सहानुभूति हो वा राजनीतिक लाभ—यो प्रश्न उठ्छ।
डिजिटल र कर्पोरेट समूहको प्रभावले पार्टी आम जनताको भन्दा विशेष वर्गको प्रतिनिधि बन्ने जोखिम पनि बढेको छ। समावेशिता पनि कतै केवल देखावटी बन्ने खतरा छ।
रास्वपाका लागि यो समय अवसर र चुनौती दुवै हो। अवसर—पुराना दललाई सुधार्न दबाब दिने; चुनौती—यदि असफल भयो भने जनताको विकल्पप्रतिको विश्वास नै समाप्त हुने।
त्यसैले पार्टीभित्रैबाट आलोचना र आत्मसमीक्षा आवश्यक छ। अन्धभक्ति होइन, प्रश्न गर्ने संस्कृति चाहिन्छ।
अन्त्यमा, रास्वपाले रमेश प्रसाईँ जस्ता व्यक्तित्वलाई संसद्मा पुर्‍याएर समावेशी लोकतन्त्रको उदाहरण प्रस्तुत गरेको छ। तर, अन्य विवादित पक्षहरूमा पनि सुधार नगरेसम्म “विकल्प” को अर्थ अधुरो नै रहनेछ।
राजनीतिमा विकल्प भनेको केवल नयाँ अनुहार होइन, नयाँ आचरण हो। सुशासन नारामा होइन, व्यवहारमा देखिनुपर्छ। जबसम्म नागरिकले गर्वका साथ “मेरो संसद् इमानदार छ” भन्न सक्दैनन्, तबसम्म परिवर्तन अधुरो रहन्छ।
यो नयाँ शक्तिले आफ्ना कमजोरी सच्याउँदै समावेशी मार्गलाई विस्तार गर्न सके मात्र नेपालको भविष्य सुरक्षित हुनेछ।
एक सचेत नागरिक
वीरेन्द्रनगर नगरपालिका–२, कोलडाँडा, सुर्खेत
हाल: भिमेश्वर नगरपालिका, चरिखोट, दोलखा
Email:(toran58051881@gmail.com)