कालिबहादुर परियार 

जुम्ला २३, असोज ।

कर्णालीको आकाश छुन खोजे जस्तो उचाइमा, हरियो डाँडा माथि नीलो आकाश सँग मिसिएर चम्किरहेको एउटा अद्भुत दृश्य हो आकाशे ताल ।
जुम्लाको गुठीचौर गाउँपालिका १ मा अवस्थित यो ताल अहिले जुम्लाको नयाँ पर्यटकीय आकर्षण बनेको छ । करिब ४७७९.७ मिटरको उचाइमा रहेको यो ताल प्राकृतिक सौन्दर्य, शान्त वातावरण र रहस्यमय पहाडी दृश्यले भरिएको छ ।
पहिले थोरैले मात्रै नाम सुनेको आकाशे ताल अहिले सामाजिक सञ्जाल देखि गाउँको गल्ली सम्म चर्चाको केन्द्र बनेको छ । युवायुवतीको हुल, घुम्ने समूह र स्थानीय पदयात्रीहरू अहिले नियमित रूपमा यहाँ पुग्ने गरेका छन ।
नयाँ गन्तव्यको उदय
कर्णालीको भौगोलिक विविधता र कठिन भू–भागले गर्दा यहाँका धेरै ठाउँहरू अझै पनि संसारको आँखाबाट ओझेलमा छन । तर पछिल्ला वर्षहरूमा स्थानीय निकाय र युवाको पहलले त्यस्ता “लुकेका रत्नहरू” सतहमा ल्याइरहेका छन ।
आकाशे ताल पनि त्यही मध्ये एक हो । गुठीचौरको गोदमा, बर्फे शिखरहरूको घेराभित्र, आकाश सँगै मिसिएको निलो पानीले भरिएको ताल ।
गुठीचौर गाउँपालिकाकी उपाध्यक्ष शान्तिकुमारी मल्ल (भण्डारी) भन्छिन ,
“हामीले यो ताललाई पहिलो पटक प्रत्यक्ष रूपमा हेर्दा यस्तो लाग्यो मानौँ स्वर्गकै कुनामा पुगेका छौँ । यसको सौन्दर्य वर्णन गरेर पूरा गर्न सकिँदैन ।”
उनका अनुसार गाउँपालिकाले यो क्षेत्रलाई पर्यटकीय केन्द्रका रूपमा विकास गर्न प्राथमिकता दिइरहेको छ । स्थानीय उत्साह र सरकारी सहयोग मिलेर अहिले आकाशे ताल जुम्लाको ‘नयाँ पहिचान’ बन्दै गएको छ ।
उचाइमा लुकेको निलो रत्न
आकाशे ताल सम्म पुग्नका लागि यात्रुले पहिले जुम्ला बजार बाट करिब २५ किलोमिटर दूरी पार गर्नुपर्छ । सडक अब धेरै नजिक सम्म पुग्ने भएको छ । गुठीचौर गाउँपालिका–१ मौरे सम्म, जहाँसम्म हालै मात्रै करिब ५० लाख रुपैयाँ लागतमा सडक निर्माण गरिएको छ ।
त्यसपछि करिब ३ किलोमिटर लामो पदमार्ग हुँदै यात्रुले फेदी बाट तालसम्म पुग्न सक्छन ।
वडा नं. १ का अध्यक्ष अर्जुनकुमार महतारा भन्छन
“पहिले यहाँ पुग्न निकै कठिन थियो । अहिले भने गाउँपालिकाको पहलमा बाटो र पदमार्ग दुवै तयार भएको छ । पर्यटकको आवागमन बढ्दै गएको छ, त्यसैले सहज पहुँच आवश्यक थियो ।”
तालको वरिपरि फैलिएको हरियो घाँसे मैदान, वरिपरिका बर्फिला टाकुराहरू र स्वच्छ आकाशमा झल्किएको तालको प्रतिबिम्ब यो दृश्य जो कोहीलाई पनि मन्त्रमुग्ध पार्ने खालको हुन्छ ।
यात्राको अनुभव : आकाश सँगको भेट
आकाशे ताल पुग्ने यात्रा स्वयंमा एक रोमाञ्चक अनुभव हो।
कर्णालीका उकाली ओराली कच्ची बाटो र ठण्डा हावामा यात्रा गर्दै जब अन्ततः यात्रु आकाशे तालको किनारमा पुग्छ, त्यतिबेला लाग्छ यो दृश्य नेपालकै नभएर स्वर्गकै कुनै कुनामा भेटिएको हो ।
डोल्पामा कार्यरत स्थानीय युवा ई. प्रकाश बुढा हालैको भ्रमणपछि भन्छन
“आकाशे ताल हाम्रो पालिकाको चिनारी बनेको छ । तर केवल सुन्दरताको लागि होइन, अब यसको हेरचाह हाम्रो जिम्मेवारी पनि हो।”
उनको भनाइमा स्थानीय युवाहरू अहिले संरक्षण र प्रचार दुबैमा सक्रिय छन । सामाजिक सञ्जाल मार्फत फोटो र भिडियो शेयर गरेर उनीहरूले तालको चर्चा देशभर पुर्‍याइरहेका छन । यद्यपि यहाँ पुग्ने जो कोहिले संसार भर प्रचार प्रसार गरिरहेका छन ।
प्रकृति र रहस्यको संगम
“आकाशे” भन्ने नाम आफैंमा प्रतीकात्मक छ। ४७७९ मिटरको उचाइमा रहेको यो ताल साँच्चै आकाश सँगै मिसिएको जस्तो देखिन्छ ।
हरेक बिहान जब सूर्यको किरण पहाड टेकेर पानीमा पर्छ, निलो आकाश, सेतो बादल र हरियो पहाड सबै तालको सतहमा झल्किन्छन्। यस्तो दृश्य हेरेपछि जो कोहीले पनि भन्छ ‘स्वर्ग यहीं छ।’
स्थानीय बासिन्दा तारा नेपाली भन्छिन्,
“हामी सानैदेखि आकाशे तालको कथा सुन्थ्यौं, तर अहिले मात्र यसको वास्तविक रूप देख्न पाइरहेका छौं। यो हाम्रो गर्व हो।”
कथन अनुसार, आकाशे ताललाई देवताको बासको रूपमा पनि लिइन्छ। केही बुढापाका अनुसार ताल वरिपरि कहिलेकाहीँ अनौठा आवाज सुन्न सकिन्छ, जसलाई उनीहरू “देवतालाई प्रसन्न पार्ने संगीत” भन्छन्।
विकास र पूर्वाधार : सम्भावना बिस्तार हुँदै
गुठीचौर गाउँपालिकाले पर्यटन पूर्वाधारमा जोड दिन थालेको छ। वडा अध्यक्ष महताराका अनुसार,
“हामीले केवल सडक र पदमार्ग निर्माणमा होइन, पर्यटकका लागि आवासको व्यवस्थामा पनि काम गरिरहेका छौं ।”
हाल गाउँपालिकाले ताल नजिकै धरमशाला निर्माण गरेको छ, जसले यात्रुहरूलाई रातमा बस्न सहज बनाएको छ ।
गाउँपालिकाको योजना अनुसार भविष्यमा यहाँ भ्यू टावर, सूचना केन्द्र र पारिस्थितिक पर्यटन क्षेत्र (eco-zone) समेत बनाउने तयारी भइरहेको छ ।
स्थानीय अर्थतन्त्रमा पनि यसको प्रभाव पार्ने देखिन्छ । गाउँका युवाहरूले गाइड, घोडा सवारी, स्थानीय खाना र होमस्टे व्यवसाय मार्फत आम्दानी समेत गर्न सकिनेछ । संरक्षणको आवश्यकता
तर, बढ्दो पर्यटक आवागमनसँगै संरक्षणको चुनौती पनि बढेको छ।
स्थानीय शिक्षक देवबहादुर मल्ल भन्छन्,
“हामी खुसी छौं कि आकाशेताल चर्चामा आयो, तर अब प्लास्टिक, फोहोर र अनियन्त्रित पर्यटनले प्रकृतिलाई हानि पुर्‍याउने डर छ।”
त्यसैले गाउँपालिकाले अहिले ‘सफा ताल अभियान’ सुरु गर्न ढिलाइ गर्नु हुँदैन । प्रत्येक ३ महिनामा युवाहरूको टोलीले ताल वरिपरि सरसफाइ गर्नुपर्छ ।
पर्यटनबाट लाभ उठाउन सकियोस तर प्राकृतिक सौन्दर्य जोगियोस् भन्ने उद्देश्यले गाउँपालिकाले संरक्षण समितिहरू गठन गर्न ढिलाइ गर्नुहुदैन जस्ले ताल संरक्षणमा अझ अपनत्वको भाब पैदा होस ।
कर्णालीको सम्भावना : आन्तरिक पर्यटनको नयाँ केन्द्र
जुम्ला अहिले आन्तरिक पर्यटनको केन्द्र बन्दै गएको छ ।
रारा ताल, चन्दननाथ मन्दिर, सिन्जा सभ्यता जस्ता गन्तव्यहरू सँगै आकाशे ताल पनि अब पर्यटकीय नक्सामा जोडिन सक्ने सम्भावना रहेको छ ।
अनुसन्धानकर्ता लोकेन्द्र राज गिरीका अनुसार “हामीले हालैको अध्ययनमा देख्यौं, जुम्ला र डोल्पा सीमामा रहेका धेरै उच्च उचाइमा रहेका तालहरूमा ठूलो सम्भावना छ । आकाशे ताल त्यसको उत्कृष्ट उदाहरण हो।”
आकाशे ताल पुग्ने पदमार्गलाई निकट भविष्यमा ‘कर्णाली हाइल्यान्ड ट्रेल’ सँग जोड्ने योजना बनाउनु पर्छ । जसले यहाँ अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटक ल्याउने अपेक्षा राख्न सकिन्छ ।
सामाजिक सञ्जालको भूमिका
फेसबुक, टिकटक र इन्स्टाग्राममा आकाशे तालका दृश्यहरू अहिले भाइरल भइरहेका छन्।
युवाहरू सेल्फी, भिडियो र ड्रोन फुटेज मार्फत यसको सौन्दर्य देखाइरहेका छन ।
यो डिजिटल प्रचारले जुम्लाको पर्यटनमा नयाँ ऊर्जाको सन्चार गरेको छ ।
जुम्लाका युवा प्रेम बुढा भन्छन्,
“हामीले पहिले काठमाडौंका तालहरू हेर्थ्यौं, अब काठमाडौंका मानिसहरू हाम्रो ताल हेर्न आउने दिन नजिक छ ।”
उनको भनाइमा, सामाजिक सञ्जाल यहाँको सुन्दरतालाई देशभर पुर्‍याउने माध्यम बनेको छ ।
स्थानीय जीवन र सांस्कृतिक सम्बन्ध
आकाशे ताल केवल दृश्यको आकर्षण होइन, स्थानीय जीवन सँग पनि गहिरो सम्बन्धित छ ।
गुठीचौरका बासिन्दाहरूका लागि यो स्थान धार्मिक र सांस्कृतिक दृष्टिले पनि महत्त्वपूर्ण मानिन्छ ।
हरेक वर्षको विशेष पर्वमा यहाँ स्थानीयले पूजाआजा गर्छन्, परम्परागत नाचगान हुन्छ ।
बुढापाकाहरू भन्छन्,
“तालमा वर्षको पहिलो पानी पर्ना साथ हामी त्यहाँ बली चढाउँछौं । यो हाम्रो शुभ प्रतीक हो ।”
यी परम्पराहरूले गाउँको पहिचान जोगाइरहेको छ । साथै पर्यटकका लागि सांस्कृतिक आकर्षण पनि थपिरहेका छ ।
कठिनाइ र अवसर सँगसँगै
गुठीचौर पुग्न अझै पनि सहज छैन।
सडक सम्पर्क भए पनि हिउँदमा बाटो बन्द हुने, संचार अवरोध, स्वास्थ्य सेवा अभाव जस्ता समस्या छन ।
तर स्थानीयको आशा बलियो छ । पर्यटन मार्फत यी समस्या क्रमशः घट्नेछन ।
उपाध्यक्ष मल्ल भन्छिन्,
“यो ताल हाम्रो आशा हो । हामी यसलाई जोगाएर भविष्यको रोजगारीको बाटो बनाउन चाहन्छौं ।”
वास्तवमा, गुठीचौरका युवाहरूले अहिले सामूहिक रूपमा ‘आकाशे ताल पर्यटन समुह गठन गरेर यसको उद्देश्य पर्यटन प्रवर्द्धन सँगै स्थानीयलाई प्रत्यक्ष आम्दानीका अवसर सिर्जना गर्न केही कदम हरु चाल्नुपर्छ ।
परिवर्तनको संकेत
केवल केही वर्ष अघि यो ठाउँ नाम मात्रै सुन्नेहरूका लागि पनि अपरिचित थियो ।
आज भने यहाँ पुग्नेहरूको भीडले यहाँको स्वरूप नै बदलिँदै छ ।
पहिले सुनसान लाग्ने घाँसे मैदान पहाडका चुचुरा स साना चुच्चे ढुङ्गामा अहिले फोटो खिच्नेहरू भिडियो बनाउने र गीत गाउँदै टिकटक बनाउदै फर्कनेहरू देखिन्छन ।
यस परिवर्तनले स्थानीयमा पनि आत्मविश्वास थपेको छ ।
अब गाउँलेहरू भन्छन्,
“हामी राजधानीमा जानुपर्ने होइन, राजधानीका मानिसहरू यहाँ आउनेछन ।
जुम्लाको गर्व हुँदै आकाशे ताल
कर्णालीको पहाडी भेगमा फैलिएको यो सानो तर चमत्कारी तालले अहिले हजारौंको मन जितेको छ ।
आकाशे ताल केवल पानीको थुप्रो होइन, यो स्थानीय आत्मगौरव, प्राकृतिक सौन्दर्य र सम्भावनाको प्रतीक हो ।
यसले जुम्लालाई नयाँ पहिचान दिएको छ । कठिनाइ र सम्भावना बीचको पुल बनेर ।
यदि संरक्षण, पूर्वाधार र प्रचार सन्तुलित रूपमा अगाडि बढाइयो भने, आकाशे ताल केवल गुठीचौरको नभई, सम्पूर्ण कर्णाली प्रदेशको पर्यटकीय गौरव बन्ने निश्चित छ ।