बाँके, २१ साउन ।

भारतले नेपाल–भारत सीमावर्ती क्षेत्रमा निर्माण गरेको तटबन्ध र अग्लो सडकका कारण बाँकेका दक्षिणवर्ती बस्तीहरू हरेक बर्ष बाढी र डुबानको जोखिममा पर्दै आएका छन् । स्थानीयवासीका अनुसार राप्ती नदीको प्राकृतिक बहाव अवरुद्ध हुँदा वर्षायाममा नेपाली भूभागमा पानी जम्ने, खेतीयोग्य जमिन डुब्ने र बस्ती जलमग्न हुने समस्या वर्षेनी दोहोरिने गरेको छ । प्रभावित बासिन्दाले नेपाल सरकारले भारतसँग प्रभावकारी कूटनीतिक पहल गर्दै समस्याको दीर्घकालीन समाधान खोज्नुपर्ने माग गरेका छन् ।

बाँकेको डुडुवा गाउँपालिका–१ टेपरीका स्थानीय वर्षायाम सुरु भएसँगै त्रासमा बस्न बाध्य हुने गरेका छन्। भारतले सीमावर्ती क्षेत्रमा निर्माण गरेको करिब २५ किलोमिटर लामो तटबन्ध र दशगजा क्षेत्र नजिकको अग्लो सडकका कारण राप्ती नदीको प्राकृतिक बहाव प्रभावित हुँदै आएको उनीहरूको भनाइ छ। यसका कारण वर्षेनी नेपाली भूभागमा पानी जम्ने, खेतीयोग्य जमिन डुब्ने तथा बस्तीहरू जलमग्न हुने समस्या दोहोरिँदै आएको छ ।

स्थानीय मुनिराम अहिरका अनुसार डुडुवा, नरैनापुर र राप्तीसोनारी गाउँपालिकाका विभिन्न बस्ती हरेक वर्ष बाढी र डुबानको चपेटामा पर्ने गरेका छन् । नदीको प्राकृतिक निकास अवरुद्ध हुँदा सामान्य वर्षामै गाउँ डुब्ने अवस्था सिर्जना हुने गरेको उहाँको भनाइ छ ।

स्थानीयका अनुसार लक्ष्मणपुर बाँध र त्यससँग सम्बन्धित करिब २२.५ किलोमिटर लामो कलकलवा एफ्लक्स बन्ड निर्माण भएपछि बाँकेका दक्षिणवर्ती क्षेत्रको डुबान समस्या झनै गम्भीर बनेको हो । राप्ती नदीको पानी भारतीय नहर प्रणालीमा अवरोध नहोस् भन्ने उद्देश्यले उक्त संरचना निर्माण गरिएको दाबी गर्दै स्थानीयले त्यसको प्रत्यक्ष असर नेपाली भूभागले व्यहोर्नुपरेको बताएका छन् ।

स्थानीय मुन्नी यादवका अनुसार अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यासअनुसार सीमावर्ती क्षेत्रमा यस्ता संरचना निर्माण गर्दा दुवै देशबीच सहमति आवश्यक पर्ने भए पनि लक्ष्मणपुर बाँध निर्माणका क्रममा नेपालसँग पर्याप्त परामर्श वा सहमति नभएको उनीहरूको गुनासो छ। दशगजा क्षेत्रबाट कलकलवा बाँध करिब आधा किलोमिटर र लक्ष्मणपुर बाँध करिब चार किलोमिटरभन्दा कम दूरीमा रहेकाले यसको असर प्रत्यक्ष रूपमा नेपाली भूभागमा परेको स्थानीयको दाबी छ ।

प्रभावित बासिन्दाका अनुसार पानी निकासको उचित व्यवस्था नहुँदा बाढी र डुबानको समस्या वर्षेनी दोहोरिने गरेको छ । उनीहरूले नेपाल सरकारले भारतीय पक्षसँग समन्वय गरी प्रभावकारी पानी निकास, बाढी नियन्त्रणका संरचना तथा दीर्घकालीन समाधानका लागि ठोस पहल गर्नुपर्ने माग गरेका छन् ।

२०७१ सालको विनाशकारी बाढीले नरैनापुर, डुडुवा र राप्तीसोनारी क्षेत्रमा ठूलो क्षति पुर्‍याएको थियो । उक्त बाढीका कारण करिब एक हजार ५० घरधुरी विस्थापित भएका थिए । धेरै परिवार भारततर्फ बसाइँ सर्न बाध्य भए भने केही परिवार सामुदायिक वन क्षेत्रमा आश्रय लिएर बस्नुपरेको थियो ।

लक्ष्मणपुर बाँध पीडित संघर्ष समितिका अध्यक्ष जगदीशबहादुर सिंहका अनुसार भारतले निर्माण गरेका संरचनाका कारण सयौं गाउँ वर्षेनी डुबानमा पर्दै आएका छन् । समस्या समाधानका लागि पटक–पटक सम्बन्धित निकायको ध्यानाकर्षण गराइए पनि हालसम्म प्रभावकारी पहल हुन नसकेको उनको भनाइ छ ।

सिमावर्ती क्षेत्रमा निर्माण गरिएका संरचनाका कारण बाँकेका हजारौं नागरिक वर्षेनी बाढी र डुबानको जोखिमपूर्ण जीवन बिताउन बाध्य छन् । स्थानीयले दुवै देशबीच उच्चस्तरीय कूटनीतिक संवाद, वैज्ञानिक अध्ययन, प्रभावकारी पानी निकासको व्यवस्था र दीर्घकालीन बाढी व्यवस्थापन योजनामार्फत समस्याको स्थायी समाधान खोज्न सरकारसँग आग्रह गरेका छन् । वर्षौंदेखि दोहोरिँदै आएको यो समस्या समाधान हुन सके सीमावर्ती क्षेत्रका नागरिकले सुरक्षित र सम्मानपूर्वक जीवनयापन गर्न सक्ने अपेक्षा स्थानीयको छ ।